آغاز عصر جدید در آموزش عالی ترکیه: نظام «ریز-گواهینامه» اجرایی شد

امروز، ۲۴ ژوئن ۲۰۲۶، آموزش عالی در ترکیه شاهد برگی جدید در تاریخ خود است. شورای آموزش عالی ترکیه (YÖK) رسماً اجرای «شیوه‌نامه و اصول چارچوب ریز-گواهینامه‌ها در مؤسسات آموزش عالی» را اعلام کرد. این اقدام که به عنوان انقلابی در سیستم آموزشی توصیف شده، با هدف گذار از ساختار صرفاً مدرک‌محور به سوی یک نظام مهارت‌محور و منعطف طراحی شده است [۱].

تحولی در ساختار آموزشی: از مدرک‌گرایی به مهارت‌محوری طبق اعلام رسمی YÖK، این سیستم جدید به دانشجویان و فارغ‌التحصیلان اجازه می‌دهد تا دانش، مهارت و شایستگی‌هایی را که در محیط‌های یادگیری خارج از دانشگاه (مانند آکادمی‌های صنعتی، پلتفرم‌های دیجیتال و دوره‌های تخصصی) کسب کرده‌اند، به صورت آکادمیک ثبت و معتبرسازی کنند [۳]. ارول اوزوار، رئیس شورای آموزش عالی، در بیانیه‌ای تأکید کرد که این گام یکی از مهم‌ترین اقدامات برای انطباق دانشگاه‌ها با نیازهای متغیر دنیای امروز و بازار کار است. او خاطرنشان کرد که یادگیری مادام‌العمر اکنون به بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت آکادمیک دانشجویان تبدیل می‌شود [۲].

جزئیات اجرایی: سهم ۱۰ درصدی در فارغ‌التحصیلی یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این مصوبه جدید، امکان تبدیل گواهینامه‌های مهارتی به واحدهای درسی اروپایی (ECTS) است. بر اساس این آیین‌نامه، دانشجویان می‌توانند تا سقف ۱۰ درصد از کل واحدهای درسی مورد نیاز برای فارغ‌التحصیلی خود را از طریق این ریز-گواهینامه‌ها تأمین کنند [۱]. این بدان معناست که اگر یک دانشجو در یک دوره تخصصی معتبر در زمینه هوش مصنوعی یا داده‌کاوی در خارج از دانشگاه شرکت کند، می‌تواند با تأیید شورای دانشگاه، آن را به عنوان بخشی از واحدهای درسی خود در کارنامه رسمی ثبت کند. تصمیم‌گیری نهایی درباره اینکه کدام دوره‌ها و گواهینامه‌ها واجد شرایط معادل‌سازی هستند، بر عهده شورای عالی (سنات) هر دانشگاه خواهد بود [۳].

گواهینامه‌های دیجیتال و استانداردهای بین‌المللی نظام جدید بر پایه شفافیت و استانداردهای بین‌المللی بنا شده است. ریز-گواهینامه‌های صادر شده به صورت دیجیتال خواهند بود و قابلیت ثبت در «کیف پول‌های دیجیتال» و استفاده از «نشان‌های دیجیتال» (Digital Badges) را دارند [۲]. این گواهینامه‌ها در پیوست دانشنامه (Diploma Supplement) و ریزنمرات دانشجویان درج می‌شوند که اعتبار آن‌ها را در سطح بین‌المللی، به‌ویژه در کشورهای عضو منطقه آموزش عالی اروپا، تضمین می‌کند. این رویکرد به دانشجویان کمک می‌کند تا رزومه‌ای قوی‌تر و مستندتر برای ارائه به کارفرمایان جهانی داشته باشند [۱].

تمرکز بر فناوری‌های نوین و نیاز بازار کار شورای آموزش عالی ترکیه هدف اصلی این طرح را پاسخگویی سریع به نیازهای بازار کار در حوزه‌هایی نظیر هوش مصنوعی، علوم داده، فناوری‌های دیجیتال و مهارت‌های فنی اعلام کرده است [۳]. با توجه به سرعت بالای تغییرات تکنولوژیک، برنامه‌های درسی سنتی گاهی نمی‌توانند با همان سرعت به‌روز شوند؛ لذا ریز-گواهینامه‌ها به عنوان یک مکمل چابک عمل می‌کنند تا شکاف میان دانشگاه و صنعت را پر کنند. انتظار می‌رود با شروع سال تحصیلی جدید، دانشگاه‌های سراسر ترکیه برنامه‌های عملیاتی خود را برای پذیرش این اعتبارنامه‌ها آغاز کنند [۲].