انقلاب هوش مصنوعی در دانشگاه‌های ترکیه؛ ابتکار بی‌سابقه سازمان YÖK

امروز، ۱۴ جولای ۲۰۲۶، سازمان آموزش عالی ترکیه (YÖK) گزارش نهایی تحولات آکادمیک خود را منتشر کرد که نشان‌دهنده یک جهش بزرگ در ادغام فناوری‌های نوین با آموزش عالی است. طبق اظهارات ارول اوزوار، رئیس YÖK، ترکیه اکنون به یکی از پیشگامان جهانی در تطبیق سریع سیستم آموزشی با عصر هوش مصنوعی تبدیل شده است [۱].

گسترش بی‌سابقه رشته‌های تخصصی و ظرفیت‌ها در طول سه سال گذشته، سازمان آموزش عالی ترکیه موفق شده است ۸۱ رشته جدید در حوزه هوش مصنوعی و انفورماتیک را در دانشگاه‌های سراسر کشور راه‌اندازی کند. با این اقدام، تعداد کل برنامه‌های آموزشی مرتبط با این حوزه در ۱۷۱ دانشگاه ترکیه به رقم خیره‌کننده ۷۸۵ برنامه رسیده است [۳].

نکته قابل توجه در این تحول، افزایش چشمگیر ظرفیت پذیرش دانشجو است. ظرفیت دوره‌های کاردانی (پیش‌لیسانس) در رشته‌های مرتبط با هوش مصنوعی از ۱,۶۱۰ نفر به ۶,۸۲۸ نفر افزایش یافته که رشدی بیش از چهار برابر را نشان می‌دهد. همچنین در مقطع کارشناسی، ظرفیت پذیرش به ۴,۴۲۰ نفر ارتقا یافته است تا پاسخگوی نیاز شدید بازار کار به متخصصان داده و هوش مصنوعی باشد [۲].

هوش مصنوعی در قلب علوم انسانی؛ از تاریخ تا فلسفه یکی از نوآورانه‌ترین بخش‌های این «انقلاب»، خروج هوش مصنوعی از انحصار رشته‌های مهندسی و ورود آن به حوزه‌های علوم انسانی و اداری است. برای اولین بار در سال تحصیلی ۲۰۲۶-۲۰۲۷، رشته‌هایی نظیر «تاریخ و هوش مصنوعی»، «فلسفه و هوش مصنوعی» و «مدیریت بازرگانی و هوش مصنوعی» دانشجو می‌پذیرند [۱][۳]. این رویکرد بین‌رشته‌ای با هدف تربیت متخصصانی است که بتوانند از ابزارهای دیجیتال برای تحلیل‌های پیچیده انسانی و اجتماعی استفاده کنند.

علاوه بر این، در مقطع کاردانی رشته‌های جدیدی مانند «طراحی وب و کدنویسی با کمک هوش مصنوعی» و «تکنولوژی‌های بازی‌های دیجیتال» معرفی شده‌اند که مستقیماً با نیازهای صنعت سرگرمی و امنیت موبایل در ارتباط هستند [۲].

مدرسه هوش مصنوعی و چشم‌انداز ۲۰۳۰ در کنار آموزش‌های رسمی دانشگاهی، «مدرسه هوش مصنوعی و داده‌ها» که تحت نظارت YÖK به صورت آنلاین و رایگان فعالیت می‌کند، تنها در سال اول فعالیت خود ۳۰ هزار فارغ‌التحصیل دارای گواهینامه معتبر تربیت کرده است [۱]. این نهاد نقش مهمی در ارتقای سواد دیجیتال عمومی ایفا می‌کند.

این تحولات بخشی از نقشه راه بزرگ‌تر ترکیه برای سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ است که توسط ریاست جمهوری اعلام شده است. این طرح شامل سرمایه‌گذاری ۱۰ میلیارد دلاری در زیرساخت‌های داده و آموزش ۵ میلیون شهروند در زمینه سواد هوش مصنوعی است تا ترکیه را در ردیف ۲۰ کشور برتر جهان در شاخص‌های آمادگی هوش مصنوعی قرار دهد [۴]. ارول اوزوار تأکید کرد که این مسیر با همکاری نزدیک بخش صنعت و دانشگاه برای تضمین اشتغال فارغ‌التحصیلان ادامه خواهد یافت [۲].