علی لاریجانی؛ رهبر بی‌رحم و فیلسوف درخشان: قدرتمندترین چهره ایران کیست؟

امروز در ژوئن ۲۰۲۶، در حالی که منطقه همچنان در شوک پیامدهای جنگ اخیر است، نام علی لاریجانی بیش از هر زمان دیگری به عنوان معمار استراتژی‌های کلان ایران مطرح می‌شود. لاریجانی که در مارس ۲۰۲۶ در جریان حملات هوایی کشته شد، شخصیتی بود که تضادهای عمیقی را در خود جای داده بود: یک فیلسوف مسلط به آراء کانت و یک ژنرال سابق سپاه که در بحرانی‌ترین روزهای تاریخ معاصر ایران، قدرت را در دست گرفت [1].

تضاد میان اندیشه و قدرت: فیلسوفی در لباس ژنرال علی لاریجانی متولد نجف و فرزند آیت‌الله میرزا هاشم آملی بود. او برخلاف بسیاری از روحانیون حاکم، مسیری آکادمیک را در پیش گرفت و دکترای فلسفه غرب را از دانشگاه تهران دریافت کرد. تخصص او در فلسفه کانت و ریاضیات، به او شخصیتی تحلیل‌گر و در عین حال سرد بخشیده بود [3]. او که زمانی رئیس صداوسیما بود، به خوبی می‌دانست چگونه از ابزار رسانه و دیپلماسی برای پیشبرد اهداف نظام استفاده کند. این پیشینه فکری باعث شد تا رسانه‌های بین‌المللی او را «فیلسوف-سیاستمدار» بنامند؛ مردی که می‌توانست همزمان درباره مفاهیم انتزاعی فلسفی بحث کند و پیچیده‌ترین پرونده‌های امنیتی را مدیریت نماید [2].

سال ۲۰۲۶: لاریجانی در قامت رهبر دوفاکتو نقطه عطف زندگی لاریجانی در اوت ۲۰۲۵ رقم خورد، زمانی که توسط رئیس‌جمهور پزشکیان دوباره به دبیری شورای عالی امنیت ملی منصوب شد. پس از ترور آیت‌الله خامنه‌ای در فوریه ۲۰۲۶ در جریان عملیات «خشم حماسی»، لاریجانی عملاً به قدرتمندترین چهره ایران تبدیل شد [4]. گزارش‌های بین‌المللی حاکی از آن است که او در این دوره کوتاه، مسئولیت مستقیم مدیریت بحران و مقابله با اعتراضات گسترده داخلی را بر عهده داشت. او که زمانی به عنوان یک «محافظه‌کار میانه‌رو» شناخته می‌شد، در سال ۲۰۲۶ رویکردی بسیار سخت‌گیرانه اتخاذ کرد که منجر به تحریم‌های جدید بین‌المللی علیه وی شد [1].

میراثی جنجالی: میان دیپلماسی و مشت آهنین لاریجانی در طول ۱۲ سال ریاست مجلس، همواره نقش پلی میان جناح‌های مختلف را ایفا می‌کرد. او یکی از حامیان اصلی توافق هسته‌ای و همکاری‌های راهبردی با چین بود. با این حال، کارنامه او در ماه‌های پایانی زندگی‌اش با سرکوب‌های خونین گره خورد. منتقدان او را متهم می‌کنند که از نبوغ فلسفی خود برای توجیه بقای ساختار قدرت به هر قیمتی استفاده کرده است [3]. مرگ او در ۱۷ مارس ۲۰۲۶، نه تنها پایان زندگی یک سیاستمدار کهنه‌کار، بلکه پایان دورانی بود که در آن «عقلانیت سرد» با «قدرت سخت» پیوند خورده بود. امروز، سه ماه پس از ترور او، ایران همچنان در جستجوی جایگزینی برای این استراتژیست پیچیده است [5].