İran'ın Dondurulmuş Milyar Dolarları: Kayıp Varlıklar Nerede?

İran'ın Dünyadaki Döviz Varlıkları Dağılım Haritası Haziran 2026 sonlarında yayınlanan raporlara göre, İran'ın yurt dışındaki dondurulmuş varlıklarının toplamının 100 ile 123 milyar dolar arasında olduğu tahmin edilmektedir [3]. Büyük ölçüde geçtiğimiz on yıllardaki petrol, gaz ve elektrik satışlarından elde edilen bu tutarlar, bankacılık yaptırımları nedeniyle çeşitli uluslararası hesaplarda bloke edilmiştir. Bu fonların en büyük sahibi, İran'ın petrol gelirlerinden 20 ile 50 milyar dolar arasını bankalarında tuttuğu tahmin edilen Çin'dir [1].

Çin'in yanı sıra, yaklaşık 15 milyar dolar ile Irak (elektrik ve gaz alımı karşılığında) ve her biri yaklaşık 7 milyar dolar ile Hindistan ve Güney Kore, bu fonların diğer ana destinasyonlarıdır [4]. Japonya, Lüksemburg, Umman ve hatta Amerika Birleşik Devletleri'nin kendisinde de daha küçük miktarlar tutulmaktadır ve bunlara erişim her zaman diplomatik müzakerelerin ana eksenlerinden biri olmuştur.

2026 Mutabakat Zaptı ve Katar'ın Kilit Rolü İsviçre ve Katar'daki yoğun müzakerelerin ardından, 17 Haziran 2026'da bu varlıkların bir kısmının serbest bırakılmasının yolunu açan 14 maddelik bir mutabakat zaptı imzalandı. Meclis Başkanı ve İran müzakere heyeti başkanı Mohammad Bagher Ghalibaf, bu anlaşma uyarınca varlıkların 12 milyar dolarının iki aşamada Merkez Bankası'nın tasarrufuna sunulacağını duyurdu [2].

Bu sürecin önemli bir kısmı, daha önce Güney Kore'den Katar'a transfer edilen 6 milyar dolarla ilgilidir. İran Cumhurbaşkanı Masoud Pezeshkian, 30 Haziran 2026'da yaptığı açıklamada, plana göre bu fonların yakında yaptırım dışı malların alımı için ve hatta insani ihtiyaçların ötesinde kullanılabileceğini vurguladı [1]. Ancak Katar Dışişleri Bakanlığı, 1 Temmuz 2026'da yaptığı açıklamada, bu fonların nihai transferinin Tahran ve Washington arasındaki teknik müzakerelerdeki adım adım ilerlemeye bağlı olduğunu belirtti [3].

Hukuki Zorluklar ve Banka Garantileri Merkez Bankası Başkanı Abdolnaser Hemmati, yeni mutabakat zaptında önceki anlaşmalardan çıkarılan derslerin dikkate alındığını ve Amerika Birleşik Devletleri'nin taahhütlerini yerine getirmesini garanti altına alacak mekanizmaların öngörüldüğünü kaydetti [4]. Temel zorluklardan biri, uluslararası bankaların ceza korkusu olmadan İran ile ilgili işlemleri gerçekleştirebilmesi için ABD Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisi (OFAC) kısıtlamalarının kaldırılmasıdır.

İran hükümeti ilk aşamada bu fonların 24 milyar dolarına tam ve koşulsuz erişim ararken, Washington'daki eleştirmenler bu tutarların nasıl harcandığının sıkı bir şekilde denetlenmesi gerektiğini vurgulamaya devam ediyor. Bu varlıkların serbest bırakılması, İran döviz piyasasının istikrarı ve 2026 yılında endişe verici rakamlara ulaşan enflasyon oranının düşürülmesi üzerinde doğrudan bir etkiye sahip olabilir [2].