هشدار جدی ایران به انگلیس و فرانسه: تنگه هرمز میدان نمایش نظامی نیست

اعلام آمادگی لندن و پاریس برای حضور نظامی در هرمز در تحولی جدید که می‌تواند معادلات امنیتی خلیج فارس را تحت تأثیر قرار دهد، کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا و امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه، در بیانیه‌ای مشترک اعلام کردند که آماده تشکیل و استقرار یک «مأموریت نظامی چندملیتی گسترده‌تر» در تنگه هرمز هستند [۲]. این دو کشور هدف از این اقدام را حمایت از آزادی کشتیرانی و تضمین عبور ایمن کشتی‌ها از این آبراه حیاتی عنوان کرده‌اند که به گفته آن‌ها «شریان حیاتی اقتصاد جهانی» است [۴].

در این بیانیه همچنین ادعا شده است که سلطنت عمان پذیرفته با لندن و پاریس برای ایمن‌سازی آب‌های سرزمینی خود در برابر مخاطرات کشتیرانی همکاری کند [۲]. این در حالی است که فرانسه پیش از این نیز قابلیت‌های مین‌روبی و ناوچه‌های تخصصی خود را در منطقه مستقر کرده بود [۲].

واکنش تند تهران: «هرمز میدان نمایش قدرت نیست» جمهوری اسلامی ایران بلافاصله به این تحرکات واکنش نشان داد. کاظم غریب‌آبادی، معاون حقوقی و بین‌الملل وزارت امور خارجه، در پیامی صریح در شبکه اجتماعی ایکس هشدار داد که «تنگه هرمز میدان نمایش نظامی قدرت‌های فرامنطقه‌ای نیست» [۱]. وی با تأکید بر اینکه ایران ضامن اصلی امنیت این آبراه حساس است، تصریح کرد که امنیت هرمز تنها باید توسط دولت‌های ساحلی تأمین شود [۳].

غریب‌آبادی در این موضع‌گیری که رسانه‌های دولتی آن را «هشداری جدی» توصیف کردند، افزود: «بحران‌سازان مسئول پیامدهای ماجراجویی خود خواهند بود» [۵]. مقامات ایرانی معتقدند حضور نیروهای خارجی نه تنها به ثبات کمک نمی‌کند، بلکه عامل اصلی تنش‌زایی و نظامی‌سازی منطقه است [۴].

اهمیت استراتژیک و ابعاد حقوقی دریانوردی تنگه هرمز که میان ایران و عمان واقع شده، مسیر عبور حدود ۲۰ درصد از نفت و گاز مایع (LNG) جهان است [۴]. بریتانیا و فرانسه مدعی هستند که بازگرداندن امنیت کامل به این مسیر یک موضوع با اهمیت جهانی است، اما ایران تأکید دارد که بر اساس حقوق بین‌الملل، به عنوان کشور ساحلی حق اعمال حاکمیت و تعیین ترتیبات امنیتی را دارد [۵].

این تنش‌ها در حالی بالا گرفته است که پیش‌تر گزارش‌هایی مبنی بر وجود مین‌های دریایی و خطرات ناوبری در منطقه منتشر شده بود [۴]. با این حال، تهران هرگونه مداخله خارجی در فرایند مین‌زدایی یا گشت‌زنی نظامی را دخالت در امور حاکمیتی خود تلقی می‌کند [۱].

تنش در سایه توافقات شکننده نکته قابل توجه این است که این رویارویی دیپلماتیک تنها چند هفته پس از اجرایی شدن تفاهم‌نامه (MoU) میان ایران و ایالات متحده در ۱۸ ژوئن ۲۰۲۶ رخ می‌دهد [۴]. این توافق که با میانجی‌گری پاکستان میان دولت مسعود پزشکیان و دونالد ترامپ امضا شد، قرار بود مسیری برای کاهش تنش‌ها و بازگشایی کامل تنگه هرمز باشد [۴].

اکنون ورود مستقیم نظامی انگلیس و فرانسه به این معادله، می‌تواند اجرای این توافقات شکننده را با چالش جدی مواجه کند. تحلیلگران معتقدند هشدار اخیر ایران نشان‌دهنده این پیام به غرب است که تهران علیرغم مذاکرات با واشینگتن، در مورد حضور نظامی اروپا در نزدیکی مرزهای آبی خود عقب‌نشینی نخواهد کرد [۳].