ناتو خاورمیانه ۲.۰؛ تحلیل میاسه ایلکنور از نظم جدید امنیتی

نشست آنکارا: نقطه عطف ناتو در خاورمیانه در روزهای اخیر، آنکارا میزبان سی و ششمین نشست سران ناتو بود که به اعتقاد بسیاری از تحلیل‌گران، از جمله میاسه ایلکنور، فصل جدیدی را در معادلات امنیتی منطقه رقم زده است [1]. این نشست که با حضور ۳۲ کشور عضو و تحت تدابیر شدید امنیتی برگزار شد، شاهد تمرکز بی‌سابقه‌ای بر گسترش نفوذ استراتژیک این پیمان به سمت خاورمیانه و خلیج فارس بود [3]. ایلکنور در یادداشت خود با عنوان «ناتو خاورمیانه ۲.۰»، این تحرکات را فراتر از یک همکاری ساده توصیف کرده و آن را تلاشی برای بازتعریف نظم نظامی منطقه می‌داند [1].

ناتو ۳.۰ و پروژه‌های پرچمدار در خلیج فارس یکی از مهم‌ترین دستاوردهای نشست ۲۰۲۶ آنکارا، رونمایی از دکترین «ناتو ۳.۰» بود که هدف آن گسترش دسترسی استراتژیک ناتو به دریای سیاه، قفقاز و به‌ویژه خاورمیانه است [3]. در همین راستا، ناتو رسماً مجموعه‌ای از «پروژه‌های پرچمدار» را با شرکای خود در خلیج فارس شامل بحرین، کویت، قطر و امارات متحده عربی آغاز کرد [2]. این پروژه‌ها حوزه‌های حیاتی مانند امنیت دریایی، مقابله با سیستم‌های پهپادی، دفاع در برابر تهدیدات شیمیایی و بیولوژیکی و مبارزه با تروریسم را پوشش می‌دهند [2]. این همکاری‌ها که بر پایه «ابتکار همکاری استانبول» (ICI) بنا شده، نشان‌دهنده تمایل ناتو برای حضور فعال‌تر در امنیت انرژی و مسیرهای تجاری منطقه است [5].

نقش ترامپ و تقابل با ایران حضور دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در این نشست و دیدارهای دوجانبه او با رهبرانی نظیر ولودیمیر زلنسکی و احمد الشرع، رئیس‌جمهور جدید سوریه، ابعاد سیاسی این ائتلاف را پیچیده‌تر کرده است [3]. ترامپ در سخنرانی‌های خود بار دیگر بر لزوم افزایش بودجه دفاعی اعضا تأکید کرد و از متحدان ناتو خواست تا در برابر آنچه «حملات بی‌رویه ایران در منطقه» خواند، همبستگی بیشتری نشان دهند [5]. ایلکنور اشاره می‌کند که این «نسخه دوم ناتو» به وضوح با هدف مهار نفوذ ایران و ایجاد یک بلوک دفاع هوایی مشترک در سراسر منطقه شکل گرفته است [1][2].

جایگاه ترکیه در توازن جدید قدرت ترکیه به عنوان میزبان این نشست، نقش کلیدی در میانجی‌گری بین ناتو و کشورهای منطقه ایفا کرد. گزارش‌ها حاکی از آن است که دولت آنکارا در حال رایزنی برای لغو تحریم‌های «کاتسا» و بازگشت به برنامه جنگنده‌های اف-۳۵ است [4]. یکی از راهکارهای پیشنهادی که در حاشیه نشست مطرح شد، احتمال فروش یا انتقال سامانه‌های اس-۴۰۰ روسیه توسط ترکیه به یکی از کشورهای خلیج فارس برای جلب رضایت واشینگتن است [4]. میاسه ایلکنور در تحلیل نهایی خود هشدار می‌دهد که این ائتلاف‌های جدید، اگرچه ممکن است در کوتاه‌مدت امنیت برخی بازیگران را تأمین کند، اما ریسک تقابل‌های بزرگتر را در قلب خاورمیانه افزایش می‌دهد [1].