تنش میان ناتو، ایتالیا و ایران؛ جنجال بر سر استفاده از پایگاه‌های نظامی

ریشه‌های اختلاف؛ موضع‌گیری رم در قبال ناتو

در روزهای اخیر، گزارش‌های متعددی از سوی منابع خبری معتبر از جمله بی‌بی‌سی منتشر شده است که نشان‌دهنده بروز یک بن‌بست دیپلماتیک میان دولت ایتالیا و رهبری ناتو است. موضوع اصلی این مناقشه، اجازه استفاده از پایگاه‌های هوایی استراتژیک ایتالیا، به‌ویژه پایگاه‌های «سیگونلا» و «آویانو»، برای عملیات‌های نظارتی یا تهاجمی احتمالی در منطقه خاورمیانه و در ارتباط با ایران است [1]. دولت ایتالیا با تاکید بر حاکمیت ملی خود، اعلام کرده است که اجازه نخواهد داد از خاک این کشور به عنوان سکویی برای اقدامات تنش‌زا علیه تهران استفاده شود.

این موضع‌گیری رم، که ریشه در سیاست‌های موازنه قدرت در مدیترانه دارد، باعث نارضایتی برخی متحدان ناتو شده است. مقامات ناتو معتقدند که هماهنگی کامل اعضا برای حفظ امنیت جناح جنوبی اتحاد ضروری است، اما ایتالیا نگران است که درگیر شدن در یک تقابل مستقیم، منافع اقتصادی و امنیتی این کشور را در شمال آفریقا و غرب آسیا به خطر بیندازد [2].

واکنش تهران؛ هشدارهای دیپلماتیک و امنیتی

جمهوری اسلامی ایران نیز به سرعت به این تحولات واکنش نشان داده است. وزارت امور خارجه ایران در بیانیه‌ای رسمی هشدار داد که هرگونه تسهیل فعالیت‌های نظامی علیه منافع ایران از طریق پایگاه‌های کشورهای ثالث، بی‌پاسخ نخواهد ماند. تهران تاکید کرده است که امنیت منطقه باید توسط کشورهای منطقه تامین شود و حضور یا مداخله نیروهای فرامنطقه‌ای تنها به بی‌ثباتی دامن می‌زند [3].

تحلیلگران معتقدند که فشار ایران بر ایتالیا از طریق کانال‌های دیپلماتیک، بخشی از استراتژی تهران برای ایجاد شکاف در جبهه متحد ناتو است. ایتالیا به دلیل وابستگی‌های انرژی و موقعیت جغرافیایی خود، همواره سعی کرده است نقشی میانجی‌گرانه ایفا کند، اما شرایط فعلی این کشور را در موقعیت دشواری قرار داده است.

چالش‌های استراتژیک در جناح جنوبی ناتو

این بحث‌ها در زمانی مطرح می‌شود که ناتو در حال بازنگری در استراتژی‌های دفاعی خود برای سال ۲۰۲۶ است. استفاده از پایگاه‌های مستقر در ایتالیا به دلیل نزدیکی به مناطق بحرانی، برای ناتو اهمیت حیاتی دارد. با این حال، قوانین داخلی ایتالیا و فشارهای سیاسی احزاب مخالف در پارلمان این کشور، دست دولت را برای همکاری بی‌قید و شرط با ناتو بسته است [1].

کارشناسان نظامی بر این باورند که اگر توافقی میان رم و بروکسل حاصل نشود، ناتو ممکن است مجبور شود تمرکز عملیاتی خود را به پایگاه‌های دیگری در یونان یا ترکیه منتقل کند که این امر هزینه‌های لجستیکی و زمان واکنش را افزایش می‌دهد. در حال حاضر، مذاکرات پشت پرده برای یافتن یک راهکار میانه که هم حاکمیت ایتالیا را محترم بشمارد و هم نیازهای دفاعی ناتو را برآورده کند، در جریان است [2]. این بحران نشان‌دهنده پیچیدگی‌های جدید در روابط بین‌الملل است، جایی که منافع ملی اعضای یک پیمان نظامی با تعهدات جمعی آن‌ها در تضاد قرار می‌گیرد.