Hürmüz Boğazı'nda Serbest Geçiş Döneminin Sonu mu? Enerji Güvenliği Üzerinde Tarife Gölgesi

Bugün, 3 Temmuz 2026, dünya en hayati ekonomik damarlarından birinde yeni bir gerçekle karşı karşıya. Geçtiğimiz Şubat ayında başlayan aylarca süren askeri çatışmanın ardından temel soru, Hürmüz Boğazı'ndan "serbest geçiş" döneminin sonsuza dek tarihe karışıp karışmadığıdır. [1]

İslamabad Anlaşması ve Kırılgan Huzur 17 Haziran 2026'da İran ve Amerika Birleşik Devletleri, 28 Şubat'ta başlayan savaşı sona erdirmek için "İslamabad Mutabakat Zaptı" kapsamında geçici bir anlaşmaya vardı. Bu anlaşmaya göre taraflar, kalıcı barış müzakerelerinin önünü açmak için ticari gemilere 60 gün boyunca ücretsiz ve güvenli geçiş izni vermeyi taahhüt ettiler [2]. Ancak bölgeden gelen raporlar bu huzurun oldukça kırılgan olduğunu gösteriyor. Hatemü'l-Enbiya Merkez Karargahı yaptığı açıklamada, tüm tankerlerin İran tarafından belirlenen rotalara uymak zorunda olduğunu, aksi takdirde silahlı kuvvetlerin "kararlı yanıtı" ile karşılaşacaklarını bildirdi [4].

Geçiş Tarifesi Teklifi: Köklü Bir Geleneğin Sonu Son dönemdeki en tartışmalı gelişmelerden biri, İran ve Umman'ın geçen gemilere "idari ve seyrüsefer hizmet ücretleri" uygulanması yönündeki ortak teklifidir. Savaştan önce Hürmüz Boğazı'ndan geçiş uluslararası sözleşmelere göre ücretsizken, Tahran ve Maskat şimdi Uluslararası Denizcilik Örgütü'ne (IMO) enerji taşıma maliyetlerini ciddi şekilde artırabilecek bir plan sundu [3]. Trump yönetimi ve birçok Körfez ülkesi bu plana şiddetle karşı çıkarak bunu yasa dışı olarak nitelendirdi. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, hiçbir ülkenin uluslararası bir su yolundan geçiş için vergi veya tarife koyma hakkına sahip olmadığını vurguladı [5].

Koridorlar Savaşı: Güney Stratejisi İran Kontrolüne Karşı İran'ın kuzey rotalarını kontrol etme çabalarına yanıt olarak Umman, BM ajanslarıyla iş birliği içinde, gemilerin Devrim Muhafızları kontrolündeki rotalardan geçmek zorunda kalmaması için kıyılarına yakın "Güney Koridoru"nu yeniden açtı [3]. Bu hamle, boğaz üzerindeki Amerikan savaş uçaklarının varlığını bölgesel güvensizlik faktörü olarak gören Tahran'ı öfkelendirdi [4]. Bu arada Çin de küresel ticaretin aksamasından duyduğu endişeyi dile getirerek, anlaşmazlıkların "uygun şekilde çözülmesi" ve bu su yoluna tam güvenliğin geri dönmesi çağrısında bulundu [2].

Doha Müzakerelerinin Görünümü İran bu hafta sonu merhum liderinin cenaze törenine hazırlanırken, Katar ve Pakistan'ın arabuluculuğunda Doha'da dolaylı müzakereler devam ediyor [2]. Küresel enerji güvenliğinin kaderi, tarafların Hürmüz Boğazı için yeni bir hukuki rejim üzerinde anlaşıp anlaşamayacaklarına bağlı. Geçici anlaşma uzatılmadan sona ererse İran, Ağustos ortasından itibaren gemilerden tarife almaya başlayacağını tehdit etti; bu hamle petrol fiyatlarını yeni rekorlara taşıyabilir [5].