بحران معادل‌سازی مدارک در ترکیه؛ فریاد هزاران فارغ‌التحصیل: جوانی ما تباه شد

امروز، ۵ جولای ۲۰۲۶، گزارش‌های منتشر شده توسط رسانه‌های ترکیه از جمله «SuperHaber»، حکایت از اوج‌گیری بحران معادل‌سازی مدارک تحصیلی (Denklik) دارد. هزاران فارغ‌التحصیل که در دانشگاه‌های خارج از کشور تحصیل کرده‌اند، اکنون با سدی محکم به نام قوانین جدید شورای آموزش عالی ترکیه (YÖK) روبرو شده‌اند که بسیاری از آن‌ها را در وضعیت بلاتکلیفی قرار داده است [۱].

ریشه بحران؛ تغییرات ساختاری در سال ۲۰۲۶ بحران فعلی ریشه در اصلاحاتی دارد که YÖK در اوایل سال جاری میلادی در «آیین‌نامه شناسایی و معادل‌سازی دیپلم‌های آموزش عالی خارج از کشور» ایجاد کرد. طبق این مصوبات که در فوریه ۲۰۲۶ در روزنامه رسمی منتشر شد، شرایط انتقال دانشجو (Yatay Geçiş) و معادل‌سازی مدارک به شدت دشوار شده است [۲]. یکی از جنجالی‌ترین تغییرات، افزایش حد نصاب نمره قبولی برای انتقال از ۸۰ به ۹۰ امتیاز است که عملاً راه را برای بسیاری از دانشجویان شاغل در خارج از کشور جهت بازگشت به سیستم آموزشی ترکیه می‌بندد [۴].

علاوه بر این، YÖK شرط حضور فیزیکی در کشور محل تحصیل را با سخت‌گیری بیشتری دنبال می‌کند. بر اساس قوانین جدید، متقاضیان باید از طریق مدارک رسمی مانند گذرنامه یا داده‌های سیستم «e-Devlet» ثابت کنند که در تمام طول دوره تحصیلی در کشور مقصد اقامت داشته‌اند [۲]. این قانون ضربه بزرگی به کسانی وارد کرده است که بخشی از تحصیل خود را به صورت آنلاین یا از راه دور (بدون اجبار به حضور) گذرانده‌اند، چرا که YÖK اکنون انتقال از این برنامه‌ها به برنامه‌های حضوری در ترکیه را ممنوع کرده است [۳].

فریاد اعتراض فارغ‌التحصیلان: «جوانی ما تباه شد» تیتر اصلی گزارش‌های امروز به نقل از فارغ‌التحصیلان معترض، جمله‌ای تکان‌دهنده است: «جوانی ما هبا (تباه) شد». این افراد معتقدند که تغییر قوانین به صورت عطف به ماسبق، حقوق مکتسبه آن‌ها را نادیده گرفته است [۱]. بسیاری از این دانشجویان زمانی تحصیل خود را در خارج آغاز کردند که قوانین تسهیل‌کننده‌تری برقرار بود، اما اکنون در زمان فارغ‌التحصیلی با قوانینی روبرو هستند که مدارک آن‌ها را بی‌اعتبار یا مشروط به آزمون‌های دشوار «تعیین سطح» (STS) می‌کند.

منتقدان می‌گویند که YÖK بدون در نظر گرفتن تفاوت‌های سیستم آموزشی در کشورهای مختلف، استانداردهایی را وضع کرده که حتی فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌های معتبر اروپایی را نیز با چالش روبرو می‌کند. این در حالی است که YÖK هدف از این تغییرات را مبارزه با «کارخانه‌های دیپلم» و جلوگیری از ورود مدارک بی‌کیفیت به بازار کار تخصصی ترکیه عنوان کرده است [۴].

استثنائات جدید و تلاش برای شفاف‌سازی در مقابل موج اعتراضات، مقامات YÖK به برخی تسهیلات ایجاد شده نیز اشاره می‌کنند. برای مثال، طبق اصلاحیه فوریه ۲۰۲۶، اگر زبان برنامه تحصیلی در خارج با زبان مادری متقاضی یکی باشد (مثلاً تحصیل به زبان ترکی در کشورهای همسایه)، دیگر نیازی به ارائه مدرک مهارت زبان خارجی برای معادل‌سازی نیست [۳]. همچنین در رشته‌های ادبیات و ترجمه، شرط نمره زبان خارجی در صورت همسانی زبان تحصیل با زبان مادری حذف شده است [۲].

با این حال، این تسهیلات کوچک نتوانسته است خشم هزاران نفری را که پشت سد «شرط معدل ۹۰» و «تطبیق ۸۰ درصدی سرفصل‌های دروس» مانده‌اند، فرو بنشاند. کارشناسان آموزشی هشدار می‌دهند که اگر راهکاری میانه برای فارغ‌التحصیلان فعلی در نظر گرفته نشود، ترکیه با موج جدیدی از مهاجرت نخبگان و سرخوردگی اجتماعی در میان جوانان تحصیل‌کرده روبرو خواهد شد [۱][۴].