چرا آمریکا و ایران دوباره به وضعیت جنگی بازگشتند؟ بحران ژوئیه ۲۰۲۶

فروپاشی توافق اسلام‌آباد و آغاز موج دوم درگیری‌ها تنش‌ها میان ایالات متحده و ایران که پس از درگیری‌های شدید فوریه ۲۰۲۶ با امضای «تفاهم‌نامه اسلام‌آباد» در ۱۷ ژوئن به آرامشی نسبی رسیده بود، بار دیگر به نقطه انفجار رسیده است. این توافق که توسط دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان امضا شده بود، قرار بود راه را برای لغو تحریم‌ها و بازگشایی تنگه هرمز هموار کند [۳]. با این حال، از تاریخ ۷ ژوئیه ۲۰۲۶، پس از وقوع چندین حادثه دریایی و حمله به کشتی‌های تجاری در مسیرهای پیشنهادی آمریکا، واشینگتن رسماً پایان آتش‌بس را اعلام کرد [۲].

رسانه‌های منطقه‌ای از جمله «ینی شفق» گزارش داده‌اند که این بازگشت به جنگ، نتیجه بن‌بست در مذاکرات هسته‌ای و اصرار ایران بر کنترل کامل ترافیک دریایی در تنگه هرمز است [۴]. ایران مدعی است که حق مدیریت عبور و مرور و دریافت عوارض از کشتی‌ها را دارد، موضوعی که با مخالفت شدید ایالات متحده و متحدانش روبرو شده است.

چهار شب حملات سنگین سنتکام و محاصره دریایی فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) در تاریخ ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۶ تایید کرد که برای چهارمین شب متوالی، حملات گسترده‌ای را علیه اهداف نظامی در خاک ایران انجام داده است. این حملات که بیش از هفت ساعت به طول انجامید، سایت‌های موشکی، پهپادی و سیستم‌های دفاع ساحلی ایران را در نزدیکی تنگه هرمز و شهرهایی مانند بوشهر و بندرعباس هدف قرار داد [۱].

همزمان با این حملات، پرزیدنت ترامپ دستور بازگشت محاصره دریایی بنادر ایران را صادر کرده است. هدف از این اقدام، فلج کردن صادرات باقی‌مانده ایران و وادار کردن تهران به پذیرش شرایط جدید واشینگتن است. ترامپ همچنین تهدید کرده است که اگر ایران به میز مذاکره بازنگردد، در هفته آینده حملات به زیرساخت‌های حیاتی از جمله نیروگاه‌های برق و پل‌ها گسترش خواهد یافت [۲].

پاسخ موشکی ایران و تهدید تأسیسات هسته‌ای در واکنش به حملات آمریکا، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با پرتاب ده‌ها موشک بالستیک و پهپاد، پایگاه‌های نظامی آمریکا در بحرین (مقر ناوگان پنجم) و کویت را هدف قرار داده است [۱]. اردن نیز اعلام کرد که چندین موشک ایرانی را که وارد حریم هوایی این کشور شده بودند، رهگیری و منهدم کرده است [۲].

یکی از نگران‌کننده‌ترین جنبه‌های بحران فعلی، تهدید مستقیم علیه تأسیسات هسته‌ای ایران است. گزارش‌های اطلاعاتی حاکی از آن است که غنی‌سازی اورانیوم در سایت‌های فردو و نطنز به سطوح بحرانی ۹۰ درصد نزدیک شده است [۳]. ترامپ در اظهارات اخیر خود به طور مشخص به «کوه کلنگ» (Pickaxe Mountain) اشاره کرده و هشدار داده است که در صورت عدم عقب‌نشینی ایران، این تأسیسات مستحکم زیرزمینی هدف قرار خواهند گرفت [۱].

پیامدهای اقتصادی و بن‌بست دیپلماتیک بازگشت به وضعیت جنگی باعث جهش دوباره قیمت نفت در بازارهای جهانی شده است. اگرچه ترامپ از پیشنهاد اولیه خود مبنی بر وضع عوارض ۲۰ درصدی بر محموله‌های عبوری از تنگه هرمز عقب‌نشینی کرده، اما ناامنی در این آبراه راهبردی باعث شده است که شرکت‌های بزرگ کشتیرانی فعالیت خود را متوقف کنند [۲]. در حال حاضر، تلاش‌های دیپلماتیک توسط کشورهایی مانند عمان و پاکستان برای احیای آتش‌بس ادامه دارد، اما با توجه به تخریب اعتماد میان طرفین، رسیدن به یک توافق پایدار در ژوئیه ۲۰۲۶ دشوارتر از همیشه به نظر می‌رسد [۱].