بحران هرمز؛ گزارش فایننشال تایمز از جهش تقاضا و کابوس کمیابی کالا

امروز، ۲۶ ژوئن ۲۰۲۶، در حالی که جهان با پیامدهای سنگین تنش‌های نظامی در خلیج فارس دست‌وپنجه نرم می‌کند، تحلیل‌های جدید اقتصادی ابعاد تاریک‌تری از این بحران را آشکار کرده‌اند. روزنامه فایننشال تایمز در گزارشی تحلیلی اعلام کرد که انسداد و اختلال در تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز، نه تنها باعث جهش قیمت انرژی شده، بلکه الگوی رفتار مصرف‌کنندگان را نیز به شدت تغییر داده است [۱].

شوک تقاضا و هراس از آینده برخلاف پیش‌بینی‌های اولیه که انتظار می‌رفت افزایش قیمت‌ها منجر به کاهش تقاضا شود، در برخی بخش‌ها شاهد پدیده‌ای معکوس بوده‌ایم. گزارش‌ها حاکی از آن است که هراس از تداوم بحران، مصرف‌کنندگان و صنایع بزرگ را به سمت خرید هجومی و ذخیره‌سازی کالاها سوق داده است. برای مثال، علیرغم افزایش ۱۵ درصدی قیمت بلیت‌های هواپیما نسبت به سال گذشته، تقاضا برای سفرهای هوایی همچنان در سطح بالایی باقی مانده که فشار مضاعفی بر ذخایر محدود سوخت جت وارد می‌کند [۳]. این «تقاضای ناشی از هراس» خود به عاملی برای تشدید تورم در بازارهای جهانی تبدیل شده است.

کمیابی کالا؛ از سوخت تا سفره‌های غذا بحران هرمز تنها به نفت و گاز محدود نماند. تنگه هرمز مسیر عبور ۲۰ درصد از گاز طبیعی مایع (LNG) و بخش بزرگی از محصولات پتروشیمی جهان است. انسداد این مسیر باعث شده تا زنجیره تأمین مواد اولیه کشاورزی، به ویژه کودهای شیمیایی، با اختلال جدی مواجه شود. کشورهایی مانند هند که به شدت به واردات کود از منطقه خلیج فارس وابسته هستند، اکنون با خطر کاهش تولید محصولات کشاورزی و افزایش قیمت مواد غذایی روبرو شده‌اند [۴]. این وضعیت، مفهوم «کمیابی» را از یک بحث تئوریک اقتصادی به یک واقعیت ملموس در زندگی روزمره میلیون‌ها نفر تبدیل کرده است.

نقش رسانه‌های منطقه‌ای و عادی‌سازی دشوار رسانه‌هایی مانند «یاکین دوغو هابر» (Yakın Doğu Haber) با بازتاب گزارش‌های فایننشال تایمز، بر این نکته تأکید دارند که حتی با وجود توافقات اخیر برای بازگشایی تدریجی مسیر، بازگشت به وضعیت پیش از بحران ماه‌ها زمان خواهد برد [۲]. زیرساخت‌های آسیب‌دیده، کشتی‌های سرگردان در بنادر و تخلیه ذخایر استراتژیک، همگی موانعی هستند که اجازه نمی‌دهند بازار به سرعت به تعادل برسد. طبق برآورد کارشناسان، عادی‌سازی کامل ترافیک دریایی در این منطقه ممکن است تا اوایل سال ۲۰۲۷ به طول بیانجامد [۱].

در نهایت، بحران ژوئن ۲۰۲۶ نشان داد که وابستگی جهان به این گلوگاه استراتژیک، فراتر از تصورات قبلی است و هرگونه اختلال در آن می‌تواند موجی از ناامنی اقتصادی را از شرق آسیا تا قلب اروپا و آمریکا بگستراند.