تأثیر سیاست‌های ایران بر کشورهای ترک‌زبان آسیای مرکزی در سال ۲۰۲۶

اهمیت ژئوپلیتیک ایران برای جهان ترک ایران به عنوان پل ارتباطی میان آسیای مرکزی و آب‌های آزاد، نقشی حیاتی در معادلات سیاسی و اقتصادی کشورهای ترک‌زبان ایفا می‌کند. مرزهای طولانی ایران با ترکمنستان و پیوندهای تاریخی آن با ازبکستان و قزاقستان باعث شده است که هرگونه تغییر در سیاست‌های داخلی و خارجی تهران، بازتاب سریعی در پایتخت‌های این کشورها داشته باشد. در ماه‌های اخیر، به‌ویژه پس از تنش‌های نظامی موسوم به «جنگ رمضان» در اوایل سال ۲۰۲۶، کشورهای عضو سازمان کشورهای ترک (OTS) با حساسیت بیشتری تحولات ایران را دنبال می‌کنند [4].

پیامدهای اقتصادی تنش‌های ۲۰۲۶ بر آسیای مرکزی بحران‌های اخیر در خلیج فارس و مسدود شدن موقت تنگه هرمز، تأثیرات مخربی بر اقتصادهای محصور در خشکی آسیای مرکزی داشته است. گزارش‌های اقتصادی نشان می‌دهد که تورم در منطقه در فوریه ۲۰۲۶ به ۸.۱ درصد رسید که ناشی از اختلال در مسیرهای ترانزیتی ایران بوده است [2]. کشورهای ترک‌زبان که برای دسترسی به بازارهای جهانی به قلمرو ایران وابسته هستند، اکنون با چالش افزایش هزینه‌های لجستیک روبرو شده‌اند. با این حال، در روزهای اخیر (اول ژوئیه ۲۰۲۶)، رهبران تجاری در تهران و آنکارا بر تقویت زیرساخت‌های لجستیکی و بازگرداندن اعتماد بخش خصوصی برای عبور از این بحران تأکید کرده‌اند [3].

دیپلماسی فعال کشورهای ترک در قبال تهران در حالی که امروز، ۲ ژوئیه ۲۰۲۶، مذاکرات فنی غیرمستقیم بین ایران و ایالات متحده در دوحه برای تثبیت توافقات اخیر ادامه دارد [5]، کشورهای آسیای مرکزی نقش میانجی‌گر و حامی ثبات را ایفا می‌کنند. بختیار سعیدوف، وزیر امور خارجه ازبکستان، اخیراً در گفتگو با همتای ایرانی خود بر حمایت تاشکند از تلاش‌های دیپلماتیک برای کاهش تنش‌ها تأکید کرد [1]. این رویکرد نشان‌دهنده درک عمیق کشورهای ترک از این واقعیت است که امنیت آن‌ها با ثبات در مرزهای جنوبی‌شان گره خورده است.

کریدورهای جایگزین و رقابت‌های منطقه‌ای بی‌ثباتی‌های نیمه اول سال ۲۰۲۶ باعث شده است تا سازمان کشورهای ترک به فکر تقویت مسیرهای جایگزین مانند «کریدور میانی» (Middle Corridor) بیفتد. در حالی که ایران همچنان یک مسیر کلیدی است، پروژه‌هایی مانند «مسیر ترامپ» (TRIPP) که از ارمنستان می‌گذرد، به عنوان راهکاری برای کاهش وابستگی مطلق به مسیرهای سنتی مطرح شده‌اند [4]. با این حال، واقعیت‌های جغرافیایی نشان می‌دهد که حذف ایران از معادلات ترانزیتی آسیای مرکزی عملاً غیرممکن است و تعامل با سیاست‌های تهران همچنان اولویت اول کشورهای ترک‌زبان باقی خواهد ماند.