Türkiye'deki Üniversiteler Üzerinde Siyasi Denetim Artıyor; Akademik Özerklik İçin Tehlike Çanları

Yeni Kanun Teklifi ve Bilimin Üzerindeki Ağır Siyaset Gölgesi 17 Temmuz 2026 tarihinde, Üniversite Öğretim Üyeleri Derneği (ÜNİVDER), Meclis'te görüşülmekte olan yeni 'Yükseköğretim Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi'ne sert bir açıklamayla tepki gösterdi. Dernek, önerilen metnin üniversitelerin köklü sorunlarını çözmek bir yana, siyasi kurumların bilimsel işlere daha doğrudan müdahale etmesinin önünü açtığına inanıyor [1][3]. 'Gazete Kadıköy'ün haberine göre, bu teklif öğrenci yaşamından öğretim üyesi istihdamına kadar pek çok alanı etkileyen 28 maddeden oluşuyor.

Güvenlik Soruşturmaları; Akademisyenleri Filtreleme Aracı Teklifin en tartışmalı bölümlerinden biri, araştırma görevlilerinden profesörlere kadar tüm akademik kadro için 'güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması' yapılmasını zorunlu kılan 26. maddedir [2]. Eleştirmenler, bu adımın akademisyenlerin 'fişlenmesi' anlamına geldiğini savunuyor. Belirsiz güvenlik kriterlerine göre yürütülen bu denetimler, genç araştırmacılar arasında otosansüre yol açabilir ve akademik ortamlarda ifade özgürlüğünü ciddi şekilde kısıtlayabilir [3].

Gücün YÖK ve Cumhurbaşkanlığı Elinde Toplanması Yeni düzenleme, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) ve Cumhurbaşkanlığı'nın devlet ve vakıf üniversiteleri üzerindeki yönetim yetkilerini eşi görülmemiş bir düzeye çıkarıyor. Bu plana göre, Cumhurbaşkanı rektör atama yetkisini korurken, doğrudan kararname ile yurt dışında üniversite kampüsleri açma yetkisine de sahip oluyor [4]. Ayrıca, vakıf üniversitelerinin mali ve idari işlemlerinin denetimi de hükümetin daha sıkı kontrolü altına girecek; uzmanlar bunun bilimsel rekabet ruhunu ve idari özerkliği yok edeceğini belirtiyor [2][3].

Öğrenci Affı; Yapısal Değişiklikler İçin Bir Maske Hükümet, bu kanun teklifini kamuoyuna 'geniş kapsamlı öğrenci affı' odaklı olarak sundu. Bu madde, çeşitli nedenlerle (terör ve adli suçlar hariç) eğitimine ara vermek zorunda kalan binlerce öğrencinin 2026-2027 eğitim-öğretim yılından itibaren sıralarına dönmesine olanak tanıyor [4]. Ancak, muhalefet partileri ve 'TİP' gibi meslek örgütleri, öğrenci affının cazibesinin sadece akademisyenlere ve üniversitelerin bağımsız yapısına yönelik baskıcı maddeleri geçirmek için bir kılıf olduğu konusunda uyarıyor [2].

Türkiye'nin Akademik Sıralaması İçin Uzun Vadeli Sonuçlar Akademik camia, üniversitelerin siyasi kontrol altındaki kurumlara dönüştürülmesinin beyin göçüne ve bilimsel üretim kalitesinin düşmesine neden olacağı konusunda uyarıyor. Teklif, akademik sahtecilikle mücadele ve profesörlerin emeklilik yaşının 75'e çıkarılması gibi maddeler içerse de, 'akademik özgürlük' ve 'liyakat' garantilerinin eksikliği, bu reformları eleştirmenlerin gözünde Türkiye'de demokrasi için geriye doğru bir adım haline getiriyor [3][4].