نقشه آمریکا برای از کار انداختن تنگه هرمز؛ هدف اصلی، بزرگترین اهرم فشار ایران است

تغییر پارادایم در خلیج فارس: از تقابل نظامی تا انزوای زیرساختی

امروز، ۱۶ ژوئیه ۲۰۲۶، گزارش‌های واصله از منابع معتبری همچون «خبرترک» نشان می‌دهد که ایالات متحده راهبرد خود را در قبال ایران از درگیری‌های پراکنده مرزی به سمت یک «جنگ زیرساختی» تمام‌عیار تغییر داده است. طبق تحلیل‌های منتشر شده، واشینگتن به این نتیجه رسیده است که برای مهار نفوذ منطقه‌ای تهران، باید «بزرگترین کوپن» یا همان اهرم فشار ایران یعنی کنترل بر تنگه هرمز را از اعتبار ساقط کند [۱]. این طرح که از آن به عنوان «نقشه غیرفعال‌سازی هرمز» یاد می‌شود، به دنبال ایجاد جایگزین‌های پایدار برای انتقال انرژی است تا تهدیدات ایران مبنی بر بستن این آبراه بین‌المللی، دیگر تأثیری بر بازارهای جهانی نداشته باشد.

احیای خط لوله کرکوک-بانیاس؛ ضربه استراتژیک از قلب مدیترانه

یکی از ارکان اصلی این نقشه، توافق بزرگ میان ایالات متحده، عراق و سوریه برای احیای خط لوله تاریخی «کرکوک-بانیاس» است. این خط لوله ۸۰۰ کیلومتری که دهه‌ها از کار افتاده بود، قرار است نفت خام عراق را مستقیماً به بندر بانیاس در سواحل مدیترانه برساند [۲]. دولت ترامپ با لغو تحریم‌های مربوط به بخش‌های خاصی از سوریه و جلب همکاری بغداد، در نظر دارد ظرفیت این مسیر را به سرعت افزایش دهد. به گفته کارشناسان، این پروژه نه تنها وابستگی عراق به خلیج فارس را کاهش می‌دهد، بلکه نفوذ ایران بر مسیرهای صادراتی همسایگانش را نیز به شدت تضعیف می‌کند [۴].

کریدورهای جایگزین و ائتلاف‌های جدید انرژی

علاوه بر مسیر سوریه، کشورهای شورای همکاری خلیج فارس نیز با حمایت فنی واشینگتن، پروژه‌های دور زدن هرمز را تسریع کرده‌اند. عربستان سعودی ظرفیت خط لوله «شرق به غرب» خود را به حداکثر رسانده و امارات متحده عربی نیز در حال نهایی کردن فاز جدید خط لوله فجیره است [۳]. همزمان، پیشرفت‌های اخیر در کریدور اقتصادی هند-خاورمیانه-اروپا (IMEC) نشان‌دهنده عزم جهانی برای ایجاد مسیرهای ترانزیتی است که از مناطق تحت نفوذ مستقیم دریایی ایران عبور نمی‌کنند. این اقدامات باعث شده تا حجم نفتی که لزوماً باید از تنگه هرمز عبور کند، در سال ۲۰۲۶ به شکل بی‌سابقه‌ای کاهش یابد.

واکنش تهران و چالش‌های پیش رو

در مقابل، مقامات تهران هشدار داده‌اند که هرگونه تلاش برای تغییر نظم سنتی در خلیج فارس با واکنش سخت مواجه خواهد شد. با این حال، تحلیلگران معتقدند که ایران در یک بن‌بست استراتژیک قرار گرفته است؛ چرا که بستن تنگه هرمز در شرایطی که مسیرهای جایگزین در حال فعالیت هستند، بیش از آنکه به اقتصاد جهانی ضربه بزند، باعث انزوای خود ایران و از دست رفتن درآمدهای ترانزیتی این کشور خواهد شد [۴]. به نظر می‌رسد واشینگتن با این «شطرنج زیرساختی»، در حال خلع سلاح کردن تهران بدون شلیک حتی یک گلوله در مقیاس بزرگ است.